Zespół Szkół z Oddziałmi Integracyjnymi w Smólniku

„Ocalić od zapomnienia – chronimy stare cmentarze” projekt edukacyjny

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Ładnym

W ramach realizacji projektu edukacyjnego o mniejszości wyznaniowej na terenie Smólnika  i okolic, przedstawiciele Klubu Odkrywców działającego w Zespole Szkół w Smólniku przeprowadzili wywiad z p. Reginą Karkowską ( z pierwszego małżeństwa Reske), mającego na celu przybliżenie historii mieszkańców o korzeniach niemieckich z terenu Ładne-Mursk niedaleko Smólnika.

W XIX wieku wieś była zamieszkiwana przez ludność pochodzenia niemieckiego. Zachowały się pozostałości cmentarza ewangelicko-augsburskiego z lat 1900-1920. Pani Karkowska zamieszkała  na tych terenach w roku 1960, wychodząc za mąż za Hermana Reske, który był wyznawcą luteranizmu, ona natomiast katoliczką.  Pochodząca z Kresów Wschodnich kobieta  stanęła przed  problemem aklimatyzacji w nowej  społeczności i nowego nieznanego wyznania, jakim był protestantyzm.

Wywiad, który przeprowadziliśmy  jest jedynie elementem projektu  służącego poznaniu mniejszości wyznaniowej zamieszkującej Ładne-Mursk będących  ich „małą ojczyzną”. Przypieczętowaniem naszych działań będzie napisanie publikacji przybliżającej ten fragment historii, którego pozostałością jest stary, zniszczony i zapomniany cmentarz poniemiecki  w Ładnym. Nasze plany z tym związane to: zbieranie informacji z różnych źródeł tj. wywiady z mieszkańcami, odszukiwanie wiadomości w archiwum państwowym we Włocławku i Płocku, nawiązanie współpracy z parafią ewangelicko-augsburską we Włocławku i organizacjami zajmującymi się tą tematyką, dotarcie do dzieci,  wnuków osób które mieszkały na tym terenie, zbieranie pamiątek w postaci starych zdjęć, dokumentów, przedmiotów.

Chcieliśmy przybliżyć miłośnikom, pasjonatom historii regionu, relacje  i wspomnienia p. Reginy Karkowskiej na temat jej rodziny w aspekcie mniejszości wyznaniowej.

Przejdźmy teraz  do samego wywiadu:

Klub Odkrywców: W jakich okolicznościach poznała pani swojego przyszłego męża?

Pani Regina: Poprzez swojego najstarszego brata i nic więcej nie mogę dodać - stwierdziła z uśmiechem.

K.O. Czy mogła by pani przedstawić rodzinę  męża?

P.R. Najstarszy brat, Fryderyk Reske mieszkał w Stanach Zjednoczonych  i nie wiadomo w jakich okolicznościach zmarł. Adolf Reske był właścicielem młyna wodnego w miejscowości Ruda,  do dziś pozostały jedynie ruiny. Brat Jan mieszkał na Mursku. Były również dwie siostry: jedna z nich mieszkała w Dobrzyniu nad Wisłą - po II wojnie zaginęła bez wieści, druga- Berta mieszkała we Włocławku, po wojnie wyjechała do Kanady .

K.O. Co może pani powiedzieć na temat swojego męża i jego brata Jana w tym tragicznym okresie?

P.R. Losy braci były różne . Mój mąż Herman podczas wojny ukrywał partyzantów i pomagał im na różne sposoby, w zależności od sytuacji: dostarczał żywność, przekazywał meldunki. Pamiętam, że na wieku ula, który znajdował się w naszym ogrodzie wypisane były wszystkie pseudonimy partyzantów, ale wskutek przeprowadzki gdzieś to zaginęło. Natomiast Jan należał do SS, był gorliwym funkcjonariuszem, dlatego stosunki między braćmi były niekorzystne. Po wojnie za przynależność do SS spędził 5 lat w łagrach radzieckich i nie pozwolono mu wrócić do Polski, tylko przymusowo musiał wyjechać do Niemiec.

K.O. Jaki był stosunek katolików szczególnie księży katolickich do ewangelików?

P.R. Stosunek księży katolickich do protestantów…- po chwili odpowiedziała - Brak tolerancji dla ewangelików. Nieprzyjemne różne sytuacje w życiu codziennym. Lekceważący stosunek  do innowierców. Zaczęłam czytać Pismo Święte, którego czytanie było obowiązkiem każdego „innowiercy”, a dla mnie przyjemnością. Zrozumiałam, że wiele rzeczy jest inaczej przedstawianych przez księży katolickich, niż w rzeczywistości było tam napisane w Biblii.

K.O. Wracając do historii, chcielibyśmy się dowiedzieć, jaki był stosunek protestantów do katolików  w czasie II wojny światowej?

P.R. Jaki był stosunek- po chwili zawahania odpowiedziała- raczej poprawny, w pewnym stopniu jedni drugim sprzyjali. Po wojnie wszystko wróciło do poprzedniego stanu.

K.O. Czy może pani pamięta nazwiska osób pochodzenia niemieckiego zamieszkujących tereny Murska i Ładnego?

P.R. Tak, pamiętam dużo nazwisk ewangelików z naszego terenu, np: Zielke, Wilhelmina Szulc, Berta Tews, Amelia Zyc, Berta Rhode, Zelke, Reske ,August Zyc, Jan Jabs, Olga Buse, Ekert, Brant.

Dziękujemy bardzo za rozmowę. Przekazana przez Panią wiedza będzie przedmiotem naszych dalszych poszukiwań. Na koniec chcieliśmy powiedzieć krótko o wycieczce, którą odbyliśmy na stary zabytkowy cmentarz poniemiecki. Na miejscu okazało się, że wycięte są krzaki, mogliśmy spokojnie bez przeszkód obejrzeć stare tablice; większość z nich na tyle była zniszczona, że trudno było odczytać napisy. Niektóre nazwiska  na nagrobkach pochodzące z lat 20 i 30 XX wieku udało się nam odczytać, np. Melida, Ryske, Metz, Kinzel, Hanke, uwiecznione to zostało na fotografiach.

Mamy nadzieję, że pomoc ze strony wszystkich państwa czytelników, zarówno przy napisaniu tej publikacji, jak i wsparcie finansowe, pozwolą sfinalizować to przedsięwzięcie.

Klub Odkrywców

Opiekun – nauczyciel historii w ZS  w Smólniku - p. Leszek Górczyński

Członkowie: Bartłomiej Proszkiewicz, Lidia Ruczewska, Martyna Wisińska, Martyna Zasada

Galeria zdjęć